მადლი ჩვენთვის იგივეა, რაც მზე - მიწისთვის; ის ჩვენ გვანათლებს, გვათბობს და გვაცოცხლებს
18 დეკემბერი 2017  11:46 ქართული შრიფტი


ვაჟა-ფშაველა
წმინდა ნინო
"ღმერთი წრეა, რომლის ცენტრიც ყველგანაა, გარესაზღვარიკი - არსად." -
წმიდა იოანე დამასკელი






ჭანეთ-ლაზეთის მხარეთა პოლიტიკური მდგომარეობა
VIII-XVI საუკუნეებში



თამარის ხანა, მეორე პერიოდი (1204-1212 წწ.). ტრაპიზონის სამეფოს დაარსება 1204 წელს

 

საუკუნოვანი მეტოქეობა ბიზანტიასა და საქართველოს შორის ტრაპიზონის მხარის გამო დასრულდა თამარის მეფობის მეორე პერიოდში, 1203-1204 წლებში, როდესაც საქართველომ დაიჭირა ჭანეთის მხარეები მთლიანად და აგრეთვე მისი მეზობელი ქვეყნები შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე.

თანამედროვე ქართველ ისტორიკოსს ბასილი ეზოსმოძღვარს შემდეგნაირად აქვს ჩამოთვლილი ის ქვეყნები, რომლებიც საქართველომ დაიჭირა ბიზანტიასთან ამ ომის შედეგად 1203-1204 წლებში; ისტორიკოსის სიტყვით, ქართველებმა "წარუღეს" ბიზანტიელებს: "ლაზია, ტრაპიზონი, კერასუნტი, კოტიორა, ლიმანი, სამისონი, სინოპი, ამასტრია, ერაკლეა და ყოველნი ადგილნი ფებლაღონიისა და პონტოსანი"

ჩამოთვლილი მხარეებიდან, პირველი ხუთი - საკუთრივ ჭანეთის ტერიტორიას შეიცავს: ლაზია - რიზეს მხარე; ტრაპიზონი - ხალდია; შემდეგი სამი ერთეული - კერასუნი, კოტიორა და ლიმანი არის ოლქები ხალიბია-ტიბარენიისა (კერასუნ-ფარნაკიის მხარისა).

დანარჩენი მხარეები, რომლებიც თერმოდონის დასავლეთით  მდებარეობდნენ - "სამისონი, სინოპი, ამასტრია. ერაკლეა და ყოველი ადგილნი ფებლაღონიისა" - უკვე ბერძნული ქვეყნებია. (კერძოდ, უკანასკნელი მხარე, ერაკლიის ოლქი, სულ ორასიოდე კილომეტრის მანძილზე ახლავს კონსტანტინეპოლს).

ეს ბერძნული ქვეყნები, რომლებიც დაუჭერია ქართველთა ჯარს 1203-1204 წლებში, თავისი მოცულობით არა ნაკლები იყო, ვიდრე საკუთრივ ჭანეთის ტერიტორია.
რაკი ამრიგად ქართველების მიერ 1203-1204 წლებში ომის შედეგად დაჭერილი ტერიტორია შეიცავდა არა მარტო საკუთრივ ჭანეთს, არამედ ბერძნულ ქვეყნებსაც, საქართველოს მთავრობას, იმ პოლიტიკის თანახმად, რომელსაც იგი ამ ეპოქაში ატარებდა ახლად შემოერთებული და განსხვავებული სახელმწიფოებრივი ტრადიციების მქონე ქვეყნების მიმართ,  მიზანშეწონილად დაუნახავს ამ ახალი ტერიტორიების ორგანიზება ცალკე სამეფოს სახით, საქართველოს პოლიტიკური გავლენის, პროტექტორატის ქვეშ (1204 წელს).

ტრაპიზონის ამ ახლად შექმნილი სამეფოს სათავეში საქართველოს მთავრობამ დააყენა კომნენთა დინასტიის წარმომადგენელი ალექსი ანდრონიკეს-ძე, ხოლო მისი თანამოსაყდრედ მისი ძმა დავითი (ამ უკანასკნელის სამფლობელოს შეადგენდა საკუთრივ ბერძნული ქვეყნები დასავლეთ პონტოსა და პაფლაგონიაში).
უნდა ვიცოდეთ, რომ ალექსი და დავითი კომნენები საქართველოში იყვნენ აღზრდილი ბავშვობიდანვე და სავსებით გაქართველებულნი იყვნენ.

აქ საჭიროა აღვნიშნოთ ამასათან, რომ საქართველოს სახელმწიფოს ამ ეპოქაში აქვს პრეტენზიები იყოს მეთაური აღმოსავლეთის ქრისტიანული მსოფლიოსი და შესცვალოს ამ მხრივ ბიზანტიის (აღმოსავლეთ რომის) ამ დროს უკვე დაკნინებული იმპერია. და კერძოდ ეს ფაქტი, რომ თამარ მეფის მთავრობამ ამ ახლად შექმნილი ტრაპიზონის სამეფოს სათავეში დააყენა კომნენები, ბიზანტიის ყოფილი დინასტიის წარმომადგენლები, რომლებიც ატარებდნენ მაღალ ტიტულს - რომაელთა ავტოკრატორი (იმპერატორი), და რომ ტრაპიზონის სამეფოს საქართველოს მთავრობამ მიაკუთვნა ძველი ბიზანტიის იმპერიის შემცვლელის როლი და ეს მაშინ, როდესაც ტრაპიზონის მეფე ფაქტიურადაც და უფლებრივადაც საქართველოს "მეფეთ-მეფის" ვასალი იყო, - არის მაჩვენებელი ამავე იდეოლოგიისა, რომელსაც იცავენ საქართველოს სახელმწიფო მოღვაწენი და რომელიც საქართველოს "მეფეთ-მეფეს" აღმოსავლეთის ქრისტიანული მსოფლიოს მეთაურის როლს მიაკუთვნებდა.

უსპენსკის დასკვნით - კომნენები იყვნენ თამარის პოლიტიკის იარაღნი (? )

საქართველოს სახელმწიფოს ოფიციალური სტატუსით ტრაპიზონის სამეფო საქართველოს სახელმწიფოს პროტექტორატის ქვეშ ითვლებოდა და იგი ისეთივე ხელქვეითი იყო საქართველოს "მეფეთ-მეფისა", როგორც "ყმად-ნაფიცი" (ვასალური) ქვეყანა შირვანი.

თამარ მეფის ისტორიკოსი ბასილი ეზოსმოძღვარი ჩამოთვლის საქართველოს სახელმწიფოს ვასალურსა და პროტექტორატის ქვეშ მყოფ ქვეყნებს კავკასიაში, როგორიც იყვნენ:
ა) აღმოსავლეთ კავკასიის ქვეყნები: შირვანი და დარუბანდი;
ბ) კავკასიის მთიელთა ქვეყნები (ჩრდილო კავკასიაში): ღუნძეთი (ავარია, დაღისტანში), ოვსეთი (ალანეთი), ქაშაგეთი (საჩერქეზო)
გ) სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიაში: კარნუ-ქალაქი (-არზრუმის მხარე).
საქართველოს ამ ხელქვეითი ქვეყნების რიცხვს, ისტორიკოსის ცნობით, ეკუთვნის აგრეთვე ტრაპიზონი. ისტორიკოსის სიტყვით, ყველა ეს ქვეყნები, რომლებიც საქართველოს მფარველობის ქვეშ იმყოფებოდნენ, საქართველოს წყალობით ეღირსნენ თავისუფალ ცხოვრებას და მტრებისაგან დაცვას; ისტორიკოსი წერს: "მოწამე არს სახლი შარვანშეთი და დარუბანდელთა, ღუნძთა, ოვსთა, ქაშაგთა, კარნუ-ქალაქელთა და ტრაპიზონელთა, რამეთუ თავისუფლებითსა ცხოვრებასა ამის მიერ (თამარის მიერ) იყვნეს და მტერთაგან უზრუნველობასა".

პავლე ინგოროყვა
წიგნიდან ”ჭანეთ-ლაზეთის ისტორიის გამო”

 

ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქია
ელ. ფოსტა: info@eparchy-batumi.ge

ვებ-გვერდი იხილა 12597843 სტუმარმა

საიტი დამზადებულია GTG-ს მიერ